Byliny, czyli cała prawda o…

Byliny są bardzo ważną grupą roślin w ogrodzie, są  zaliczane  przez projektantów do grupy tzw.  roślin uzupełniających.   O ile drzewa i krzewy stanowią szkielet założenia ogrodowego to byliną są kropką nad „i”,  bardzo często to one decydują o końcowym efekcie wizualnym.  W żadnym projekcie ogrodu nie można pominąć bylin.

 Rabata z roślinami o małym zapotrzebowaniu na wodę

Bardzo trudno znaleźć jednoznaczną definicję, ale zazwyczaj mianem bylin określa się rośliny wieloletnie, których części naziemne zimą zanikają i ponownie odradzają się wiosną. Większość bylin w czasie swojego życia wielokrotnie zakwita i wydaje nasiona. By przetrwać  niekorzystny okres wegetacji  (np. zimą) wytworzyły formy przetrwalnikowe: kłącza, bulwy, cebule, dzięki którym magazynują zapasy pokarmowe na następny sezon.

 Byliny są dopełnieniem w ogrodzie

Byliny są dopełnieniem w ogrodzie

Często decydujemy się na zakup nowej rośliny na skutek jej atrakcyjnego wyglądu w danym momencie. Jednak warto zakupy przemyśleć i dobrze wcześniej zaplanować. Dostępna ilość gatunków i odmian jest tak duża, że z pewnością można się w tym gąszczu łatwo pogubić.

Byliny, jak wszystkie inne grupy roślin mają określone zapotrzebowanie na wodę, światło, składniki pokarmowe. Jedne lepiej rosną na glebach ciężkich i gliniastych, inne będą efektowniejsze na piaszczystym podłożu. Chociaż większość z nich dobrze rośnie na przeciętnej glebie ogrodowej glebie o obojętnym odczynie, należy pamiętać że są spore grupy o upodobaniach wybitnie zasadowych czy kwaśnych. Wszystkie te informacje powinny znaleźć się na etykiecie.

rabata8

Byliny w większości sadzi się z powodu atrakcyjnych kwiatów, ale należy także pamiętać o takich które mają piękny pokrój i efektownie wyglądają zarówno przed ja i po kwitnieniu. Niewiele gatunków kwitnie dłużej niż 3-5 tygodni.

Gleba

Gleba pod uprawę bylin nie musi być tak głęboko uprawiana i przygotowana jak w przypadku drzew i krzewów,  przygotowanie to powinno być równie staranne.  Powinna być przekopana co najmniej na dwa sztychy szpadlem lub widłami amerykańskimi i bardzo  dokładnie odchwaszczona. Warto całość rabaty  zasilić kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem. Jedynie zioła i krzewinki rosnące w skrajnie ekstremalnych warunkach nie wymagają zasilania składnikami pokarmowymi. Dobrze przerobiona  i rozluźniona gleba to połowa sukcesu w uprawie bylin. Również pozostawienie korzeni i kłączy chwastów wieloletnich może nam z czasem bardzo utrudnić pielęgnację  w późniejszym czasie dlatego warto zadbać o rabatę już na etapie jej tworzenia.  Praktycznie w każdym ogrodzie można poprawić strukturę gleby i przygotować stanowiska pod rośliny o konkretnych wymaganiach zakwaszając lub wapnując glebę rodzimą, jednak najlepsze efekty osiągniemy dobierając rośliny do istniejących stanowisk.

Dobrze przygotowana gleba to połowa sukcesu

Dobrze przygotowana gleba to połowa sukcesu

Światło

Wszystkie rośliny zielne potrzebują do prawidłowego wzrostu światła słonecznego. Jest spora grupa bylin która najlepiej czuje się w pełnym słońcu, jednak to nie znaczy że w zacienionym ogrodzie nie możemy uprawiać innych gatunków. Pojęcie „byliny cieniolubne” należy traktować dość elastycznie, większość z tej grupy najlepiej czuje się w rozproszonym świetle i tam wyglądają najefektowniej. Niewiele jest takich gatunków które będą rosły w całkowitym cieniu – dodatkowo będą konkurować o wodę z dużymi drzewami. Wiele roślin cieniolubnych dobrze będzie czuło się w bardziej nasłonecznionym miejscu mając pod dostatkiem wody.

Światło Wszystkie rośliny zielne potrzebują do prawidłowego wzrostu światła słonecznego. Jest spora grupa bylin która najlepiej czuje się w pełnym słońcu, jednak to nie znaczy że w zacienionym ogrodzie nie możemy uprawiać innych gatunków. Pojęcie "byliny cieniolubne" należy traktować dość elastycznie, większość z tej grupy najlepiej czuje się w rozproszonym świetle i tam wyglądają najefektowniej. Niewiele jest takich gatunków które będą rosły w całkowitym cieniu - dodatkowo będą konkurować o wodę z dużymi drzewami. Wiele roślin cieniolubnych dobrze będzie czuło się w bardziej nasłonecznionym miejscu mając pod dostatkiem wody.

Rabata w półcieniu może być równie atrakcyjna jak ta w słońcu

Woda

To kolejne bardzo ważne o ile nie najważniejsze kryterium doboru bylin. Zarówno jej nadmiar jak i niedobór może odbić się na wyglądzie roślin. Planując nasadzenia musimy zastanowić się nad panującymi w ogrodzie warunkami. Unikajmy sadzenia wybitnie wilgociolubnych bylin w suchym ogrodzie i odwrotnie. Podlewanie i nawadnianie w czasie upałów nie dość że jest uciążliwe to również bardzo kosztowne.

 Rabata z roślinami o małym zapotrzebowaniu na wodę

Rabata z roślinami o małym zapotrzebowaniu na wodę

Nawożenie

Na dobrze przygotowanej glebie nawożenie nawozami mineralnymi nie jest konieczne, należy je traktować jedynie interwencyjne. Znacznie lepsze efekty uzyskamy zasilając byliny kompostem z własnego ogrodu.

 Elegancka rabata mieszana w białym kolorze

Elegancka rabata mieszana w białym kolorze

Zdecydowanie dobierajmy gatunki do istniejących warunków w ogrodzie. To pozwoli nam zaoszczędzić pracy i kosztów.

Prawidłowo dobrane gatunki dają wspaniały efekt wizualny

Prawidłowo dobrane gatunki dają wspaniały efekt wizualny

Pielęgnacja

Byliny wymagają pracy, ale dobrze przygotowana gleba i prawidłowo dobrane gatunki oraz ściółka pozwolą te prace ograniczyć do minimum. Różne gatunki przyrastają w różnym tempie, niektóre wymagają systematycznego (co 3-5 sezon) odmładzania – takie rośliny będą więc bardziej czasochłonne. Niektóre po kwitnieniu wyglądają niezbyt efektownie, szybko zasychając a inne dają obfity samosiew –  takie byliny najlepiej przycinać tuż po kwitnieniu.  Wiele gatunków po tym zabiegu kwitnie ponownie. W większości przypadków warto pozostawić im nasienniki i liście na zimę – chroni to dużą część bylin przed mrozem ale również zapewnia pokarm mniejszym ptakom i motylom. Zaschnięte pędy wycinamy wczesną wiosną i kompostujemy.  Chore i porażone pędy zawsze wycinamy i palimy, nigdy nie dodajemy ich do pryzmy kompostowej.

Kolejnym ważnym zabiegiem jest systematyczne odchwaszczanie – zwłaszcza wiosną, gdy byliny zaczynają wzrost. Latem ich pędy i liście powinny na tyle zasłonić glebę, że wzrost chwastów będzie znacznie ograniczony. Motyczenie pozwoli nam również utrzymać glebę w kulturze.

Efektowne połączenie kwitnących bylin z trawami ozdobnymi

Efektowne połączenie kwitnących bylin z trawami ozdobnymi

Rozmnażanie 

W warunkach amatorskich byliny rozmnaża się wegetatywnie (przez podział kłączy czy bulw) lub generatywnie (przez wysiew nasion).  Pierwsza metoda jest mniej efektywna, ale konieczna zwłaszcza przy konkretnych odmianach – tylko taki sposób rozmnażania zapewni powtórzenie cech charakterystycznych rośliny matecznej. Oznacza to że otrzymamy taką samą roślinę. Natomiast rozmnażanie z nasion nie dość że może być bardzo efektywne to daje również możliwość pozyskania ciekawych egzemplarzy. Z nasion można rozmnażać większość typowych gatunków (np przegorzany, jeżówki, szałwie itd), co nie jest skomplikowane i trudnością przypomina wysiew nasion roślin jednorocznych. Pierwsze byliny zakwitną w drugim roku po wysiewie. Niektóre gatunki (jak np ciemierniki) dopiero po kilku latach.

Sadzenie

Większość bylin sprzedaje się w pojemnikach różnej wielkości – od całkiem małych do donic w dużych rozmiarach. Kupując zwracajmy uwagę na to czy roślina ma ładnie wykształcone pędy i zdrowy wygląd. Niestety wiele z nich uprawiana jest w ziemi torfowej, dlatego przed sadzeniem warto je solidnie namoczyć. Jeśli bryła korzeniowa przerosła doniczkę, obcinamy ostrym nożem nadmiar korzeni a następnie wyjmujemy całą bryłę. Często bryła jest mocno zbita i przerośnięta – należy ją delikatnie rozluźnić rękoma lub w ostateczności ponacinać ostrym nożem a nadmiar torfu i nawozów otoczakowych  wypłukać wodą. Pamiętajmy że nieliczne gatunki źle znoszą uszkodzenia korzeni. Sadzimy byliny w dołkach wypełnionych kompostem,  większych niż rozmiar doniczki. Delikatnie ugniatamy ziemię wokoło korzeni, zawsze obficie podlewamy i w razie potrzeby ściółkujemy. Wprawdzie przez cały sezon wegetacyjny można byliny wysadzać do gruntu ale planując większe założenie najlepiej robić to w sierpniu/wrześniu. Dzień jest krótszy, gleba nie nagrzewa się już tak mocno a ciepły jesienny deszcz zapewni nam darmowe podlewanie.  Proces ukorzeniania trwa około 4-6 tygodni, wiosną wraz z rozpoczęciem wegetacji rośliny całą swoją energię skierują w tworzenie masy zielonej i kwiatów.

Kontrastowe zestawienie liliowca i kocimiętki może być bardzo efektowne

Kontrastowe zestawienie liliowca i kocimiętki może być bardzo efektowne

Problemy

Byliny, podobnie jak większość roślin mogą przysparzać nam problemów.  Niektóre cierpią z powodu szkodników lub chorób grzybowych. Nadmierne nawożenie, zwłaszcza nawozami azotowymi może prowadzić do osłabiania roślin, które stają się łatwym celem dla wielu chorób i szkodników. Również źle dobrane stanowisko może im sprzyjać. Wyciągnięte i słabe, rachityczne  pędy oznaczają, że roślina ma zbyt mało światła. Zbyt jasne, żółknące liście to objaw chlorozy lub braku składników pokarmowych. Czasem zdarza się, że roślina nie kwitnie, przyczyną może być niedobór fosforu lub problem z jego przyswajaniem. Chemiczne środki ochrony roślin najlepiej stosować w ostateczności zgodnie z instrukcją na opakowaniu. Warto też sprawdzać na etykietach karencję dla pszczół i skażenie wód gruntowych. Bezpieczniejszą metodą jest zapobieganie przez prawidłową uprawę, utrzymywanie gleby w kulturze i ochronę biologiczną (przygotowanie gnojówek z pokrzyw, skrzypu itd.).